Trong các đợt dịch Nipah Ấn Độ, một số trường hợp lây nhiễm đã làm dấy lên nghi vấn về mật (nhựa) chà là tươi – loại thực phẩm quen thuộc tại Nam Á – có thể là nguồn lây virus Nipah sang người.
Vậy virus Nipah là gì, virus Nipah lây qua đường nào, và vì sao mật chà là lại được coi là yếu tố nguy cơ trong dịch bệnh mới ở Ấn Độ?
Virus Nipah là gì?
Virus Nipah (Nipah virus – NiV) là một loại virus gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có nguồn gốc từ động vật và khả năng lây sang người. Ổ chứa tự nhiên của nipah virus là dơi ăn quả, loài thường sinh sống gần khu dân cư và vườn cây ăn trái.
Virus Nipah có thể gây:
-
Bệnh nhiễm trùng cấp tính
-
Viêm não nặng
-
Suy hô hấp
-
Tỷ lệ tử vong cao, có thể lên tới 40–75%
Vì sao mật chà là bị nghi là nguồn lây virus Nipah?
Tại một số vùng ở Ấn Độ và Bangladesh, mật (nhựa) chà là tươi được thu trực tiếp từ thân cây và sử dụng mà không qua đun nấu.
Trong quá trình thu mật:
-
Dơi ăn quả thường đậu lên thân cây
-
Nước bọt, nước tiểu hoặc phân dơi có thể rơi vào dụng cụ hứng mật
-
Virus Nipah từ dơi xâm nhập trực tiếp vào thực phẩm
Khi con người uống mật chà là tươi bị nhiễm, virus Nipah có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa hoặc niêm mạc miệng, dẫn tới nhiễm bệnh.
👉 Đây được coi là một trong những con đường lây truyền quan trọng trong các đợt dịch Nipah Ấn Độ.
Virus Nipah lây qua đường nào?
Ngoài mật chà là, virus Nipah còn có thể lây qua nhiều con đường khác:
1. Từ động vật sang người
-
Tiếp xúc trực tiếp với dơi ăn quả
-
Tiếp xúc với lợn hoặc động vật nhiễm bệnh
-
Ăn thực phẩm, trái cây bị nhiễm dịch dơi
2. Từ người sang người
-
Tiếp xúc gần với người bệnh
-
Chăm sóc bệnh nhân không có bảo hộ
-
Lây nhiễm trong gia đình hoặc cơ sở y tế
➡️ Điều này lý giải vì sao dịch nipah dù không lây nhanh như cúm, nhưng vẫn rất nguy hiểm khi xuất hiện ổ dịch nhỏ.
Triệu chứng nhiễm virus Nipah
Sau thời gian ủ bệnh trung bình 4–14 ngày, người nhiễm nipah virus có thể xuất hiện:
-
Sốt cao
-
Đau đầu dữ dội
-
Đau họng, buồn nôn, nôn
-
Ho, khó thở
Giai đoạn nặng
-
Viêm não (encephalitis)
-
Rối loạn ý thức
-
Co giật
-
Hôn mê
Bệnh có thể tiến triển nhanh và gây tử vong nếu không được phát hiện kịp thời.
Ai có nguy cơ cao trong dịch Nipah Ấn Độ?
Những nhóm có nguy cơ cao mắc virus Nipah bao gồm:
-
Người sử dụng mật chà là tươi hoặc thực phẩm không qua xử lý
-
Người tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc động vật nghi nhiễm
-
Nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân
-
Người sinh sống hoặc di chuyển đến khu vực đang lưu hành dịch bệnh mới ở Ấn Độ
Phòng ngừa virus Nipah từ góc nhìn y học dự phòng
Hiện nay chưa có vắc xin phòng virus Nipah, do đó phòng ngừa vẫn là biện pháp hiệu quả nhất:
-
Không sử dụng mật chà là hoặc thực phẩm có nguy cơ chưa qua xử lý nhiệt
-
Tránh ăn trái cây rơi rụng, có dấu hiệu bị dơi cắn
-
Hạn chế tiếp xúc với dơi và động vật nghi nhiễm
-
Đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên khi chăm sóc người bệnh
-
Theo dõi sức khỏe khi đi về từ vùng có dịch nipah Ấn Độ
Góc nhìn từ ADN GENE VIỆT
Theo ADN GENE VIỆT – đơn vị chuyên xét nghiệm y học và sinh học phân tử, các ca bệnh liên quan đến thực phẩm như mật chà là cho thấy vai trò then chốt của an toàn thực phẩm trong phòng chống dịch bệnh lây từ động vật sang người.
Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, kiểm soát nguồn thực phẩm và tăng cường năng lực giám sát dịch tễ là chìa khóa để hạn chế nguy cơ bùng phát dịch Nipah trong tương lai.
Kết luận
Virus Nipah là gì? Không chỉ là một mầm bệnh hiếm gặp, virus Nipah còn là mối đe dọa y tế nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu vực như Ấn Độ, nơi thói quen tiêu dùng thực phẩm truyền thống có thể vô tình làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
ADN GENE VIỆT khuyến nghị người dân chủ động cập nhật kiến thức y khoa, thận trọng với thực phẩm chưa qua xử lý và không chủ quan trước các dịch bệnh mới ở Ấn Độ.
❓ Câu hỏi mở
-
Bạn có từng sử dụng các loại thực phẩm tươi chưa qua xử lý nhiệt khi đi du lịch không?
-
Theo bạn, an toàn thực phẩm đóng vai trò thế nào trong phòng chống dịch bệnh mới?
